خانه / هنر / رویدادهای هنری / یک آهنگ چند اجرا

یک آهنگ چند اجرا

 

برگرفته از شماره ۱۰۲ ماهنامه دوربین

شاید بتوان گفت، آهنگ (وقتی عاشق شوی راز دلته گفته نتانی) که اغلب با صدا های خاطره انگیز مرحوم استاد زلاند، سهیلا زلاند، استاد مهوش و هایده، آواز خوان ایرانی شنیده ایم، محبوب ترین و ماندگار ترین آهنگ در تاریخ موسیقی افغانستان باشد. چرا که آهنگ (وقتی عاشق شوی راز دلته گفته نتانی)  اصلاً یک آهنگ افغانی بوده است.

نتیجه تصویری برای استاد زلاند

عبدالله شادان سراینده شعر این آهنگ است که با شدت جنگ های داخلی، در افغانستان نماند و برای همیشه بار سفر بست و به انگلستان رفت. این آهنگ شاید نقطه عطف موسیقی آماتور افغانستان باشد که بعد ها آواز خوانان دیگر از جمله هایده، آنرا خوانده اند.

آهنگ « وقتی عاشق شوی راز دلته گفته نتانی » برای نخستین بار از سوی مرحوم استاد جلیل زلاند برای دخترش سهیلا زلاند ساخته شد که در سال های نخستین دهه پنجاه خورشیدی،  روی امواج رادیویی قرار گرفت.

پس از سفر هنری گروهی از هنرمندان افغان به شمول مرحوم استاد زلاند به ایران ، آهنگ « وقتی عاشق شوی راز دلته گفته نتانی » میان ایرانیان مطرح گردید وآهنگ و شعرش بسیار مورد توجه برخی آواز خوانان آن کشور از جمله هایده قرار گرفت.
هایده به همراه نوازندگان ایرانی در یکی از روزهای خزان سال ۱۳۵۵ اقدام به خواندن این آهنگ  در یکی از استدیو های رادیو ایران میکند. « وقتی عاشق شوی راز دلته گفته نتانی » با دقت و جدیت فراوان ضبط میشود. چرا که هایده از هنرمندان صاحب سبک ایران بود و صدایی گرم و گیرا داشت .

نتیجه تصویری برای هایده

به هر حال آهنگ « وقتی عاشق شوی راز دلته گفته نتانی » با صدای هایده از رادیو و تلویزیون وقت آن کشور پخش میگردد که بسیار مورد توجه واقع میشود.

و این آهنگ تا به اکنون که قریب چهل سال از تولید آن می گذرد، بارها و بارها از حنجره های طلایی هنرمندان افغانی، ایرانی و تاجیکی شنیده شده  و روی کست ها و سی دی ها دست به دست گشته تا به عنوان آهنگی ماندگار در تاریخ موسیقی افغانستان بماند.

اما براستی عبدالله شادان کیست؟

عبدالله شـادان را میتوان (عبدالله شـاداب) نیز نامید: زیرا افزون بر آوای شاد، سیمای شادان و شاداب نیز دارد.

او با بهره مندی از پیشینه بازیگری و نقش آفرینی، در سالهای ۱۹۷۳ و ۱۹۷۴ در فلم (رابعه بلخی) خوش درخشید، ولی روان پویشگرش نخواست رویاهایش در چشمرس دوربین فلمبرداری زمینگیر شوند. شادان میدانست که پناهنده شدن در جزیره نه چندان سرسبز و سرشار سینمای تهیدست افغانستان که پس از هر چند زمستان، خال خال شگوفه میدهد، به سودش نیست. به بیان دیگر، او خیلی زود دریافت که سالها چشم به راه نشستن برای گنجیدن در یک فلم خوب، به دست باد سپردن توانمندیهای دیگر است و نباید چنان شود.

گویندگی گزینه دوم بود. عبدالله شادان با نمایش آواز بلورین و پالوده اش بار دیگر از روزنه رادیو، پیروزمندانه نمایان گردید. از همان آغاز میشد، پیشبینی کرد که او برای شماری از روندگان این راه، الگو خواهد شد.

با سختگیرانه ترین سنجه ها نیز میتوان شادان را از انگشت شمار گویندگان درستگـو و خوشنوا دانست. او هم در دکلمه و هم در گزارشخوانی از سرآمدان سالهای ۱۹۷۵ تا امروز بوده است. البته، در دو دهه پسین، سنگینی گرایش کاری او بیشتر به سوی خواندن گزارشها بوده است تا به آب و هوای بهارانه دکلمه ها.

آنچه دکلمه های دکتور اکرم عثمان و عبدالله شادان را از یکدیگر باز میشناساند، شیوه های ناهمگون انداز و پرداز خود پرداخته آنهاست. هر یکی آوای ویژه خود را به نوا می آورد و افاده خاصه خود را پیشکش میکند. به گفته عربها (عبقریت و عذوبت) دو شناسه ناهمانند در برآمد این دو هنرمند گرانسنگ اند.

شادان در خامه پردازی آفرینشی و برگردانها نیز آزمونهای دلانگیزی دارد. شاید خودش خواسته در این زمینه بیشتر خاموش و کمتر گویا – و به سخن دیگر (میانه رو) – بماند. شاید گرفتاری شباروزی در گراریهای گزارشگری، او را وادار به (ترک  آرزو) کرده باشد. وی در گذشته تصنیفهایی سروده و نیز کاوشهای ادبی مانند نگاهی به (ترانه های بیلیتیس)، بررسی داستان (گلنار و آیینه) و برخی یادنامه ها و سفرنامه های نازک از کار های اوست. او در رادیو وقت افغانستان با مرحوم استاد زلاند آشنا شد و مهمترین اثرات این آشنایی، همانا ساخت آهنگ بر روی قطعه شعر  (وقتی عاشق شوی راز دلته گفته نتانی ) بود که بر محبوبیت و شهرت هر دو افزود.

جلیل زلاند در سالهای پنجاهم قرن گذشته پرآوازه شد. این دوره را اکثر موسیقی شناسان کشور دوره طلایی هنر موسیقی در افغانستان می نامند.

نتیجه تصویری برای استاد جلیل زلاند در ایران

در این مرحله آوازخوان ها و آهنگسازان و مطربانی چون: حفیظ الله خیال، فطرت ناشناس، فضل احمد نینواز، عبدالرحیم ساربان، سلیم سرمست، فقیرمحمد ننگیالی، جلیل زلاند، حسین آرمان، خانم رخشانه، خانم ژیلا و دیگران خود موسیقی افغانستان را متحول کردند.

برخی ها به این باورند که جلیل زلاند بار نخست بعد از سرودن ترانه (ای ساربان، آهسته ران، کارام جانم می رود) خود را برای علاقه مندان موسیقی معرفی کرد.

به هر حال، آقای زلاند در یک سفر هنری به ایران، قبل از انقلاب اسلامی، با خواندن همین آهنگ و سرود (من آمده ام که عشق فریاد کند) که متنش از ترانه های فلکلوریک افغانستان گرفته شده است، به دل دوستداران موسیقی در ایران جای خاصی باز کرد.

نتیجه تصویری برای استاد زلاند

این دو سرود را بعدها  همانند آهنگ (وقتی عاشق شوی، راز دلته گفته نتانی) از زبان بسیاری از آوازخوان های معروف ایرانی، از جمله گوگوش بارها شنیده ایم.

جلیل زلاند، مولف آهنگ های سرود ملی در زمان زمام داری محمد ظاهرشاه و سردار محمد داوود می باشد. سرود ملی دوران حزب دموکراتیک خلق را نیز زلاند ساخت. جلیل زلاند تا اوایل حکومت حزب دموکراتیک خلق نیز در افغانستان بود و به فعالیت هایش ادامه می داد ، ولی بعداً تا اندازه ای دل شکسته شده و حتی سرودی ساخت که باعث ناراحتی زمامداران شد.

مرحوم زلاند روز پنجشنبه پانزدهم حمل سال ۱۳۸۸ در شهرک تارزان ایالت کالیفرنیای امریکا چشم از جهان فرو بست، ولی هزارها فرسنگ دور از شهر آباد و خرم تارزان، در وطن جنگ زده اش افغانستان و در کشور های همسایه تاجیکستان و ایران، صدای او را هزاران نفر از علاقمندان موسیقی، بیش از پنجاه سال است که چون صدای رودهای خروشان کوهستانی، نمی توانند فراموش کنند و آهنگ های بیادماندنی او را در خاطر دارند که آهنگ جاودانه ( وقتی عاشق شوی، راز دلته گفته نتانی) یکی از آنهاست.

وقتی عاشق شوی

وقتی عاشق شوی راز دلته گفته نتانی

چقدر سخت است خدایا !

دلبرت خنده کنه با دگرا

تو بسوزی وبرش گفته نتانی

دلبرت بیایه و بپرسه که چرا؟

تو برش گفته نتانی

چقدر سخته خدایا !

چقدر سخته خدایا !

روز نوروز بچینی گل سرخ

برسر راه نگار فرش کنی

دلبرت بیایه بپرسه کار کیس ؟

 تو برش گفته نتانی

چقدر سخته خدایا !

چقدر سخته خدایا !

دلبرت سفر کنه ، تنها شوی

مثل ماهی ها از آو جدا شوی

به تپش مجنون شوی، تباه شوی

تو به کس گفته نتانی

چقدر سخته خدایا !

چقدر سخته خدایا !

**********

 

درباره admin

مطلب پیشنهادی

اعتراض هنرمندان به ثبت هنر مینیاتور و خوش‌نویسی به‌نام ایران و ترکیه در یونسکو: «میراث مشترک است»

یکی از دلایلی که تمایل کشورهای منطقه برای تصاحب ارزش‌های فرهنگی افغانستان را افزایش داده، …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.